Jak walczyć z bezrobociem w Polsce wzorując się na Holandii i Irlandii

Stopa bezrobocia w pierwszym kwartale tego roku wyniosła 18,2 proc., w 2002 r. prawdopodobnie przekroczy 20 proc. Ludności aktywnej zawodowo. Wśród młodych ludzi wskaźnik ten będzie ponad dwukrotnie wyższy. Zagrożenia są poważne i wymagają zasadniczych zmian w polityce gospodarczej. Polska powinna wzorować się na rozwiązaniach przyjętych w krajach, które odniosły sukces w obniżaniu stopy bezrobocia. Do tej nielicznej grupy należą Holandia i Irlandia.

W latach siedemdziesiątych bezrobocie w krajach UE wyniosło około 2 proc. W połowie lat osiemdziesiątych wzrosło do 10 proc. Obecnie stopa bezrobocia waha się między 8 a 11 proc. W Holandii w latach osiemdziesiątych bezrobocie przekroczyło 10 proc. a w 2000 r. spadło do 3 proc. W Irlandii natomiast w roku 1987 wynosiło 17,5 proc. i zostało obniżone do 4 proc. w 2000 r. Jak widać sukcesy tych krajów w walce z bezrobociem są ogromne.

A oto krótka historia drogi do sukcesu:

W 1982 r. rząd wraz ze związkami zawodowymi i pracodawcami podpisały porozumienie (Porozumienie Wassenaara), na mocy którego najpierw została zamrożona płaca minimalna, a następnie obniżona. Realne wynagrodzenia w Holandii nie rosły w latach osiemdziesiątych, co przy wzroście wydajności pracy pozwoliło na obniżenie kosztów zatrudnienia i zwiększyło inwestycje firm. Niższy wzrost płac był zrekompensowany obniżkami podatków. W efekcie realna płaca w latach 1983-1998 po zapłaceniu podatków wzrosła o 15 proc. Obok tych poczynań ograniczono również świadczenia socjalne. Okres otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych skrócono z 30 do 6 miesięcy. Bezrobotni na zasiłku musieli przyjąć ofertę pracy pod karą utraty prawa do zasiłku. Kolejnym krokiem, który podjął rząd Holandii było usunięcie barier przy podejmowaniu pracy dorywczej i na część etatu.

Historia Irlandii w walce z bezrobociem była podobna. Wprowadzone reformy polegały na ograniczeniu wzrostu płac, obniżce podatków dochodowych, ograniczeniu wielkości i prawa do zasiłków dla bezrobotnych. Tutaj też ograniczenie wzrostu płac pozwoliło obniżyć koszty pracy i zwiększyć zatrudnienie, zaś obniżka podatków dochodowych zwiększyła motywacje do działania. Z kolei ograniczenie prawa do zasiłku zmusiło do poszukiwania pracy.

Z prognoz demograficznych GUS wynika, że w liczba osób w wieku produkcyjnym zwiększy się z 23,7 mln w 2000 r. do 25,1 mln w 2009 r. Jak podają analitycy bezrobocie w najbliższym czasie również wzrośnie. Aby nie dopuścić do tej dramatycznej sytuacji Polsce potrzebne są zmiany zarówno w polityce gospodarczej jak i na rynku pracy. Kraj nasz wzorując się na irlandzkich i holenderskich wzorach mógłby przyjąć następujące zachowania:

  • zamrożenie w latach 2002-2004 płacy minimalnej i niektórych świadczeń socjalnych
  • obniżenie podatku dochodowego PIT, tak aby płaca netto po opłaceniu podatku faktycznie rosła
  • ograniczenie świadczeń socjalnych, co pozwoliłoby na obniżenie składki ZUS
  • powrót do dialogu między rządem, pracodawcami i związkami zawodowymi
  • ograniczenie okresu otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych i obniżenie jego wysokości. Nie płacić za bezczynność. Otrzymujący zasiłek musi aktywnie szukać pracy lub wykonywać prace na rzecz społeczności lokalnej
  • mały kodeks pracy dla małych i średnich przedsiębiorstw, który pozwoli uelastycznić rynek pracy (mniejsze odprawy, elastyczne warunki zatrudniania i zwalniania itp.)

Oczywiście po przyjęciu tego typu reform nie nastąpi natychmiast cud gospodarczy. Z doświadczeń wyżej wymienionych krajów wynika jednak, że powstaną instytucjonalne ramy gwarantujące stopniowy wzrost zatrudnienia i tym samym obniżenie stopy bezrobocia. Być może warto skorzystać z doświadczeń Holandii i Irlandii?

prace

Źródło: Profit 12/2001 grudzień

Bezrobotni z dyplomem

Ciągle przybywa bezrobotnych absolwentów. Spośród 400 tysięcy osób , które w tym roku skończyły naukę , co czwarta pozostaje bez pracy. Dyplomem wyższej uczelni legitymuje się co siódmy bezrobotny absolwent. W sierpniu br.  bezrobocie w Polsce  wzrosło do 16 proc. z 15,9 w lipcu. Najgroźniejsza sytuacja występuje w rejonach zagrożonych bezrobociem strukturalnym. Na przykład w województwie lubuskim ,w rejonach gdzie bezrob. sięga 31 proc. urzędy pracy kierują do pracy  lub na staż o około 20 proc. osób mniej niż w ostatnich dwóch latach .Trudności z zatrudnieniem mają też absolwenci renomowanych uczelni . W samym Lublinie gdzie jest już  o ponad 400 bezrobotnych  z wyższym wykształceniem więcej  niż w ubiegłym roku , najtrudniej znaleźć pracę po Akademii Rolniczej ,Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, i absolwentom KUL .Najmniejsze wzięcie na rynku mają absolwenci bardzo modnych w ostatnich latach kierunków studiów- ekonomii i zarządzania.

„Napływ” i „odpływ” absolwentów szkół ponad podstawowych we wrześniu 2000 i 2001 roku .

 

Absolwenci szkół ponad podstawowych

 

2000 2001
 

tyś.

 

%

 

tyś.

 

%

 

zarejestrowani

wyrejestrowani

w tym z powodu:

-       podjęcia pracy

-       rozpoczęcia szkolenia

stażu

stan w końcu miesiąca

 

57,7

33,3

 

13,0

 

1,6

8,1

157,4

 

100,0

100,0

 

39,0

 

4,8

24,3

6,2

 

50,3

22,2

 

9,2

 

0,7

3,6

153,0

 

100,0

100,0

 

41,4

 

3,2

16,2

5,2

Źródło : dane opublikowane przez GUS na stronie internetowej www. gus.pl , grudzień 2002 r.

Prawie trzy miliony Polaków jest dziś bez pracy. Jeśli jak dotychczas będzie przybywało miesięcznie średnio ponad 30 tysięcy  osób bez pracy na wiosnę możemy mieć bezrobocie pomiędzy 19 a 20 procent Zamrożenie progów podatkowych oznacza wzrost podatków, a to nie wróży najlepiej. Osłabnie aktywność gospodarcza, co jeszcze bardzie je graniczy możliwość  tworzenia nowych miejsc pracy .

Jedne z najbardziej szanowanych zawodów w Polsce (%)

LEKARZ NAUCZYCIEL KSIĄDZ PRAWNIK SĘDZIA ADWOKAT POLICJANT STRAŻAK INNE
54% 12% 11% 11% 4% 3% 2%

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych udostępnionych przez OBOP wrzesień    2002 r.

Przyczyny bezrobocia

Zbyt wysokie koszty pracy, obejmujące m.in. podatek dochodowy  oraz składki ubezpieczeń społecznych i ubezpieczeń zdrowotnych to główne przyczyny polskiego bezrobocia Trzecia  część dochodów publicznych pochodzi bezpośrednio  z opodatkowania pracy. Przy czym podatki obciążające pracę wykonywaną przez osoby fizyczne  sięgają 90 proc. w odniesieniu do płacy netto , co stanowi główną przyczynę bezrobocia w Polsce. Oprócz podatku dochodowego od osób fizycznych , place obciążane są przede wszystkim wysokimi składkami na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne .Dlatego obniżenie bezrobocia  połączone powinno zostać nie tylko ze zmniejszeniem kosztów pracy , ale również ze zmianami w systemie finansów publicznych.

Bezrobocie w powiatach

Najniższą stopę bezrobocia odnotowano w Warszawie, największy odsetek bezrobotnych miał powiat białogrodzki.

26 września prezes Głównego Urzędu Statystycznego wydał obwieszczenie  w sprawie przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze działań powiatowych urzędów pracy. 30 czerwca br. największy odsetek  bezrobotnych w stosunku do ogółu osób zdolnych i gotowych do podjęcia pracy odnotowano  w rolniczych powiatach  na północy kraju. Rekordową stopę bezrobocia  miały  powiaty województwa zachodniopomorskiego:

białogardzki-35,7 proc.,

świdwiński-35,1 proc.,

drawski-34,3 proc

Stosunkowo najmniej osób bez pracy było przede wszystkim w dużych aglomeracjach. Najniższą stopę bezrobocia odnotowano w: Warszawie-4,1 proc

Poznaniu-4,8 proc., i Katowicach-6,2 proc.,. Przeciętne w kraju bezrobocie w końcu czerwca wyniosło 15,9 proc.

Opublikowanie powyższych danych wpłynie na długość wypłaty zasiłków dla bezrobotnych w 2002 roku, bowiem okres pobierania zasiłków zależy od stopy bezrobocia . Stopę tę porównuje się  do poziomu bezrobocia  istniejącego w tym dniu w skali kraju.

Dwa oblicza Unii

Grecja i Irlandia pod koniec lat 80. zajmowały podobne miejsca wśród gospodarczych przeciętniaków. Cóż  się stało , że oba kraje dzieli aż tak wiele? Jeszcze w roku 1990 PKB Irlandii niewiele się różnił od greckiego. Oba kraje zaliczały się do najbiedniejszych w Unii Europejskiej. Po dziesięciu latach , pod względem dochodu przypadającego na mieszkańca i skorygowanego o poziom cen w danym państwie, Grecja spadła  na ostatnie miejsce w Unii , wyprzedzona przez Portugalię. Tymczasem Irlandia stała się jednym z najbogatszych krajów Europy. Wydawałoby się , że zwycięzcą powinien być kto inny. Oba kraje dostawały (a Grecja wciąż dostaje) pokaźne dotacje  z Brukseli. Grecja zarabia na turystyce tyle, ile Irlandia, przy całym pięknie swych krajobrazów, nigdy nie zarobi. Jednak to Irlandczycy postanowili otworzyć się na świat. Starali  się stworzyć przyjazny klimat dla inwestycji – np. inwestorzy finansowi w tym kraju płacili tylko 10 proc. podatku dochodowego. Irlandia postawiła na nowoczesną edukację, stając się zapleczem dla firm z sektora nowych technologii. Swoje finanse trzymała w ryzach , więc inflacja pozostawała na niskim poziomie. Spore dotacje unijne wykorzystywano na rozwój infrastruktury, co z kolei dodatkowo zachęciło firmy zagraniczne do lokowania inwestycji w Irlandii. W czasie gdy Irlandia rozpoczynała swój „wielki skok” , Grecy borykali się  z permanentnym deficytem budżetowym , który napędził inflację , która z kolei utrudniła życie przedsiębiorcom , szczególnie przy inwestycjach. Pokaźne subsydia  UE , dochodzące do 4 proc. PKB, były marnowane .Dopiero groźba nie zakwalifikowania się do unii walutowej sprawiła , że rząd premiera Kostasa Simitisa zaczął poważnie reformować finanse publiczne i prywatyzować gospodarkę.

Grecja  bezrobocie w latach 1997-2002

rok Bezrobocie (%)
1997 9,5
1998 10,1
1999 9,9
2000 11,2
2001 12,2
2002 12,0

Irlandia bezrobocie w latach 1997-2002

rok Bezrobocie (%)
1997 12,0
1998 11,5
1999 9,9
2000 7,0
2001 5,3
2002 4,2

Bezrobocie w Grecji i Irlandii w latach 1997-2002

Źródło : Małopolskie Centrum Informacji o Unii Europejskiej.

Absolwenci

W 1997 roku rejonowe urzędy pracy województwa kieleckiego zarejestrowały 10254 absolwentów szkół ponadpodstawowych. Było to więcej o 1685 osób niż w roku 1996. Wynikało to jednak ze wzrostu liczby uczniów kończących naukę w szkołach ponadpodstawowych. Najliczniej reprezentowani byli absolwenci szkół policealnych i średnich zawodowych (44,2%) oraz zasadniczych zawodowych (33,4%). Absolwenci liceów ogólnokształcących stanowili 13,5% a najmniej licznie reprezentowani byli absolwenci szkół wyższych 8,8%. Rozpatrując poszczególne kwartały ( patrz na tablicę nr 5 ) na koniec marca 1997 roku zarejestrowanych było 2220 absolwentów, na koniec czerwca 393 osoby mniej.

w III kwartale wzrosła ilość rejestracji absolwentów rocznika 97 do stanu 3326 na koniec września.

ZAREJESTROWANI BEZROBOTNI ABSOLWENCI „ NAPŁYW ’’ I WYREJESTROWANI „ ODPŁYW ’’ W 1997 ROKU

Tablica nr 5

       Kwartały      W
 WYSZCZEGÓLNIENIE Ogółem  I  II  III  IV odsetkach
      W liczbach bezwzględnych      
Nowo   zarejestrowani

absolwenci   „ napływ ’’

z tego powracający do rejestr.

- po raz pierwszy

 - po raz kolejny(od 1990 r.)

w tym powracający do rejestr.

- po szkoleniu

 - po stażu

Wyrejestrowani   absolwenci

 „ odpływ ’’

W tym z powodu

- podjęcia pracy

 w tym:

 – w ramach refundacji

 - w instytucjach

 użyteczności publicznej

- rozpoczęcia   szkolenia

 - rozpoczęcia stażu pracy

 

 

10254

 

7608

2646

 

396

399

10589

 

 

3480

 

1858

 

107

 559

2001

 

 

 1439

 

724

715

 

2

76

2666

 

 

651

 

255

 

18

68

510

 

 

 2294

 

1760

534

 

60

160

 2687

 

 

560

 

243

 

32

64

112

 

 

4241

 

3656

585

 

86

66

2842

 

 

1251

 

803

 

43

123

992

 

 2280

 

1468

812

 

248

97

 2394

 

 

1018

 

557

 

14

304

457

 

 100,0

 

74,2

25,8

 

3,9

3,9

100,0

 

 

32,9

 

17,5

 

1,0

5,3

18,9

 

Źródło: Analiza i ocena sytuacji na wojewódzkim rynku pracy w 1997 r. Kielce – marzec1998

Wojewódzki Urząd Pracy w Kielcach.

Z ewidencji bezrobotnych w 1997 roku wyłączono 10589 absolwentów z których:

- 3480 absolwentów podjęło pracę,

- 559 skierowano na szkolenie,

- 2001 skierowano do odbycia stażu pracy u pracodawcy,

Ustawa z 94 roku pozwoliła na refundowanie z Funduszu Pracy wynagrodzenia zatrudnionych absolwentów.

W ciągu 1997 roku zarejestrowano 903 absolwentów szkół wyższych z czego 447 podjęło pracę.

Spośród zarejestrowanych absolwentów szkół policealnych i średnich zawodowych pracę podjęło 1597 osób tj. 35,3% ogółu, licea ogólnokształcące 30,7%, a ze szkół zasadniczych pracę podjęło 29,5% tej kategorii absolwentów.

Stopa bezrobocia

W ocenie bezrobocia istotne znaczenie ma określenie jego poziomu. Wyznacza go stopa bezrobocia, która jest procentowym stosunkiem liczby bezrobotnych do przeciętnej liczby zatrudnionych w gospodarce narodowej poza rolnictwem lub zawodowo czynnych.

 Liczba bezrobotnych

Stopa bezrobocia = _________________________________ x 100%

 Przeciętna liczba zatrudnionych

 w gospodarce narodowej

 (poza rolnictwem ) lub czynnych zawodowo

 

 

 

 

 

 

STOPA BEZROBOCIA WOJEWODZTWA KIELECKIEGO W % CZYNNYCH ZAWODOWO

 

 

 MIESIĄCE

 

 

 01

 02

 03

 04

 05

 06

 07

 08

 09

 10

 11

 12

1995

POLSKA

16,1

15,9

15,5

15,2

14,8

15,2

15,3

15,2

15,0

14,7

14,7

14,9

 

KIELECKIE

18,1

17,9

17,6

17,2

16,8

17,5

17,71

17,5

17,2

16,7

16,9

17,3

1996

POLSKA

15,4

15,5

15,4

15,1

14,7

14,3

14,1

13,8

13,5

13,2

13,3

13,2

 

KIELECKIE

17,7

17,9

17,8

17,6

17,0

16,4

16,1

15,7

15,4

15,1

15,4

15,2

1997

POLSKA

13,1

13,0

12,6

12,1

11,7

11,6

11,3

11,0

10,6

10,3

10,3

10,5

 

KIELECKIE

14,8

14,8

14,3

13,9

13,5

13,6

13,1

12,7

12,2

11,8

11,8

12,1

Źródło: Analiza i ocena sytuacji na wojewódzkim rynku pracy w 1997 r. Kielce – marzec1998

 

Powyższe zestawienie wykazuje iż stopa bezrobocia w województwie kieleckim jest zarówno w latach 1995 – 1996 jak i w 1997roku wyższa niż w kraju.

Jeżeli w województwie warszawskim stopa bezrobocia ( najniższa w kraju ) pod koniec 1997 roku wyniosła 2.8%, w województwie krakowskim 4,3%, to z najwyższą stopą bezrobocia znalazły się takie województwa jak: suwalskie 21,2%, słupskie 20,9 %, koszalińskie 19,9%. Województwo kieleckie ze stopą bezrobocia 12,1% plasuje się w strefie średniej strefy bezrobocia wśród pozostałych województw. Optymistycznym akcentem jest fakt iż w porównaniu z 1996 rokiem nastąpiło zmniejszenie o 3,8% stopy bezrobocia i tendencja ta przybiera charakter stały.

 

 

Rozkład stopy bezrobocia w samym województwie kieleckim wahał się w granicach od 5% do 20,1% i była:

1/ najniższa w:

- RUP Miechów = 5,0% (przed rokiem = 5,2% )

- RUP Kazimierza Wielka =6,7% (rok wcześniej = 6,4% )

- RUP Busko – Zdrój = 8,4% (przed rokiem = 10,0% )

- RUP Pińczów = 9,1% (na koniec 1996 r. = 10,8% )

2/ najwyższy w:

- RUP Stąporków = 20,1% (przed rokiem = 29,7% )

- RUP Końskie 19,4% (rok wcześniej = 25,6% )

- RUP Starachowice = 19,1% (rok temu = 28,6% )

- RUP Skarżysko Kam. 13,8% (przed rokiem = 18,0% )

Stopę bezrobocia według rejonów prezentuje tablica 3.

STOPA BEZROBOCIA NA PRZESTRZENI LAT 1990 – 1997

Tablica nr 3

 

 

 

L.P.

 

 

Rejonowy

 Urząd

 Pracy

 

 

 Stopa bezrobocia „ ogółem ’’

 na koniec roku:

 

 Udział

bezrobotnych

wśród pracuj-

ących poza

 rolnictwem

indywidualn.

 

 

1990

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

 1996

 1997

 1

 2

 3

 4

 5

 6

 7

 8

 9

 10

 11

 12

 1

Busko Zdrój

 6,0

 9,7

 11,1

 11,5

 11,2

 11,0

 10,0

 8,4

 33,5

 29,3

 2

Jędrzejów

 4,8

 9,5

 11,8

 14,0

 14,0

 14,3

 12,8

 9,6

 38,1

 29,4

 3

Kazimierza

Wielka

 5,7

 7,5

 7,8

 9,5

 9,8

 7,4

 6,4

 6,7

 33,5

 33,1

 4

Kielce

 5,7

 11,0

 14,2

 18,1

 18,0

 17,0

 15,7

 11,8

 25,4

 19,4

 5

Końskie

 9,1

 20,0

 20,9

 23,4

 23,6

 26,5

 25,6

 19,4

 60,6

 46,6

 6

Miechów

 3,8

 3,8

 6,5

 8,0

 7,2

 6,7

 5,2

 5,0

 20,9

 19,9

 7

Ostrowiec

Świętokrz.

 9,1

 13,0

 14,7

 19,6

 17,7

 18,4

 17,2

 14,3

 26,3

 22,0

 8

Pińczów

 6,1

 9,8

 12,0

 15,7

 16,5

 12,0

 10,8

 9,1

 31,9

 27,3

 9

Skarżysko

Kamienna

 8,3

 16,0

 16,5

 16,1

 16,9

 20,1

 18,0

 13,8

 23,0

 17,3

 10

Starachowice

 12,4

 20,0

 21,1

 28,6

 29,0

 30,7

 28,6

 19,1

 55,9

 37,5

 11

Stąporków

 7,9

 19,0

 20,3

 25,5

 24,1

 31,6

 29,7

 20,1

 64,4

 50,6

 12

Włoszczowa

 9,5

 17,0

17,4

 20,5

 19,8

 19,2

 18,4

 13,7

 39,2

 31,0

 

województwo

kieleckie

 8,7

 12,2

 14,1

 17,6

 17,4

 17,3

 15,9

 12,1

 32,4

 24,9

 

 kraj

 6,1

 11,4

 13,6

 15,7

 16,0

 14,9

 13,6

 10,5

 21,0

 16,0

Źródło: Analiza i ocena sytuacji na wojewódzkim rynku pracy w 1997 roku. Kielce – marzec 1998 rok. Wojewódzki Urząd Pracy.